Meer dan 20 jaar geleden kon ik deelnemen aan een toer in Zwitserland, Frankrijk en België met de Zeven laatste Woorden van Christus van Haydn. De spreker was de beroemde Franse acteur Michael Lonsdale. Hij werd begeleid door het orkest Les Musiciens d’Europe onder de leiding van de Zwitserse dirigent Jean-Marie Curti.
De tekst die Michael Lonsdale zei was die van Jean-Pierre Nortel, de toenmalige aalmoezenier van de Parijse kunstenaars.
Meer recent creëerde ik een andere ensemble, L’Heure de Musique, bestaande uit een tiental musici. Het heeft al een honderdtal concerten gegeven.
Voor de Goede Week in 2022 hebben we ons voorgenomen Joseph Haydns Zeven laatste Woorden in een versie voor 9 instrumenten op te voeren met begeleiding van een nog te bepalen spreker. De kathedraal van Luik, de collegiale kerk van Bergen (Mons) en de Saint-Loup Kerk in Namen zullen deze productie tijdens de paastijd programmeren. Ook de Sint-Laurentiuskerk in Antwerpen zal L’HEURE DE MUSIQUE engageren om op 14 april 2022 de Zeven laatste Woorden met muziek en woord uit te voeren. Dichter en radiostem Bart Stouten heeft een eigen tekst geschreven. Hij zal hem te dezer gelegenheid voordragen.
We zijn ervan overtuigd dat dit vooraanstaande werk van Haydn een breed publiek zal interesseren.
Pierre Dubuisson
Aurélie Walschaert schrijft :
Een van Haydns meest bijzondere strijkkwartetten zag aanvankelijk het licht als het religieuze orkestwerk Die sieben letzten Worte unseres Erlösers am Kreuze. In 1786 ontving Haydn de opdracht van een Spaanse kannunik om de zeven laatste woorden van Christus aan het kruis te voorzien van een muzikale commentaar. Het werk was bedoeld om uit te voeren tijdens de paasviering op Goede Vrijdag in de volledig verduisterde kathedraal van Cadiz, waarbij de muziek zou uitnodigen tot bezinning bij de voorafgaande preek van de bisschop. Geen eenvoudige opdracht, zo beschreef Haydn in 1801 in de inleiding bij de oratoriumuitgave van het werk: “De moeilijkheid lag natuurlijk in het uitschrijven van zeven opeenvolgende adagio’s die de aandacht van de luisteraar niet zouden vermoeien.”
Om er voldoende variatie in te houden, voorzag Haydn elk van de zeven muzikale meditaties van een eigen hoofdmelodie, die hij baseerde op het tekstritme van de voorafgaande Latijnse aanvangswoorden. Ook zette hij het karakter van elk deel in de verf door telkens tussen een mineur en majeurtoonaard te wisselen. Het geheel voorzag hij van een plechtige en extreem trage proloog en een krachtig slot. Dat laatste, getiteld Il terremoto – verwijzend naar de aardbeving nadat Christus aan het kruis stierf – eindigt in een luid ‘con tutta la forza’, als om het publiek uit zijn trance wakker te schudden.
Na de première op 26 maart 1787 werd het werk zo goed ontvangen, dat het niet veel later in heel Europa te horen was. Haydn herwerkte het origineel nog datzelfde jaar voor strijkkwartet. Ook de pianotranscriptie dateert van 1787. Ze is niet van Haydns hand, maar genoot wel zijn goedkeuring. Tijdens zijn laatste reis van Londen naar Wenen was Haydn in Passau getuige van een uitvoering van zijn compositie in een bezetting voor orkest, koor en solisten. De extra partijen waren neergeschreven door de plaatselijke kapelmeester Joseph Friebert. Haydn was onder de indruk, maar meende betere zanglijnen te kunnen schrijven. Bij zijn terugkeer ging hij meteen aan het werk, bijgestaan door Baron von Swieten, die later ook de tekst voorzag voor Die Schöpfung en Die Jahreszeiten.
Hoewel de oratoriumversie al snel populairder werd dan de instrumentale vertolking, blijft de originele versie het meest trouw aan het rituele karakter ervan. Of zoals Haydn op 8 april 1787 in een brief aan zijn Londense uitgever William Forster verwoordde: “Elke sonate, of beter gezegd, elke zetting van de tekst, wordt enkel en alleen uitgedrukt door instrumentale muziek, maar op zo’n manier dat ze de meest diepgaande indruk maakt op zelfs de meest onervaren luisteraar. »
L'heure de musique 